Bourtange – Ngôi làng pháo đài hình ngôi sao đẹp như bước ra từ cổ tích ở Hà Lan

Bourtange – Ngôi làng pháo đài hình ngôi sao đẹp như bước ra từ cổ tích ở Hà Lan

Nhìn từ mặt đất, Bourtange là một ngôi làng cổ yên bình với những ngôi nhà mái đỏ, cây cầu gỗ và con đường lát đá. Nhưng từ trên cao, toàn bộ nơi đây hiện ra như một ngôi sao khổng lồ được bao quanh bởi những hào nước và kênh đào xanh biếc.



Hà Lan nổi tiếng với những chiếc cối xay gió, cánh đồng hoa tulip, hệ thống kênh đào và các thành phố cổ duyên dáng. Thế nhưng, ở vùng Groningen gần biên giới Đức còn có một địa điểm rất đặc biệt mà không phải du khách nào cũng biết đến: Bourtange.

Đây là một ngôi làng nhỏ nằm bên trong hệ thống pháo đài hình ngôi sao được bảo tồn và phục dựng gần như nguyên vẹn. Những bức tường thành bằng đất, các pháo đài nhô ra theo nhiều hướng và những vòng hào nước bao quanh tạo nên một hình dạng cân đối đến mức khó tin.

Từ trên cao nhìn xuống, Bourtange giống như một tác phẩm hình học khổng lồ giữa đồng quê Hà Lan.

Ở trung tâm là những ngôi nhà cổ quây quanh quảng trường. Bao bọc bên ngoài là hệ thống tường thành hình ngôi sao, những dải cỏ xanh và nhiều lớp hào nước. Các cây cầu nhỏ trở thành lối đi kết nối ngôi làng với khu vực bên ngoài.

Cảnh quan ấy vừa đẹp mắt, vừa cho thấy tư duy quân sự và khả năng quy hoạch đáng kinh ngạc của người châu Âu từ hàng trăm năm trước.

Bourtange nằm ở đâu?

Bourtange nằm trong vùng Westerwolde, phía đông nam tỉnh Groningen của Hà Lan và rất gần biên giới Đức.

So với Amsterdam, Rotterdam hay làng cối xay gió Zaanse Schans, Bourtange không phải là một điểm đến quá quen thuộc với du khách quốc tế. Vị trí khá xa những tuyến du lịch phổ biến cũng khiến ngôi làng giữ được không khí yên tĩnh và nét cổ kính riêng.

Bourtange ngày nay vừa là một ngôi làng có người dân sinh sống, vừa là một khu di tích lịch sử và bảo tàng ngoài trời. Du khách có thể tự do đi bộ qua cổng thành, khám phá những con đường lát đá và quan sát kiến trúc bên trong pháo đài.

Một số bảo tàng, khu trưng bày và hoạt động trải nghiệm sẽ yêu cầu mua vé riêng.

Không có những tòa nhà cao tầng hay dòng xe đông đúc, Bourtange đem đến cảm giác như một thế giới nhỏ được tách ra khỏi nhịp sống hiện đại.

Chỉ cần bước qua cây cầu dẫn vào cổng thành, du khách dường như đã quay trở lại châu Âu của vài thế kỷ trước.

Vì sao Bourtange được xây dựng?

Lịch sử Bourtange bắt đầu trong cuộc chiến giành độc lập của Hà Lan vào cuối thế kỷ XVI.

Năm 1580, William xứ Orange ra lệnh xây dựng một pháo đài trên dải đất cao giữa vùng đầm lầy Bourtange. Mục tiêu là kiểm soát tuyến đường quan trọng nối thành phố Groningen với khu vực thuộc nước Đức ngày nay.

Trong thời kỳ đó, địa hình xung quanh phần lớn là đầm lầy. Quân đội và xe ngựa không thể dễ dàng di chuyển qua những vùng đất ngập nước, vì vậy con đường chạy qua Bourtange có ý nghĩa chiến lược rất lớn.

Nếu kiểm soát được con đường này, lực lượng phòng thủ có thể cắt đứt hoặc hạn chế hoạt động tiếp tế cho đối phương.

Pháo đài được hoàn thành vào năm 1593 và nhanh chóng trở thành một vị trí quân sự quan trọng. Các lớp tường thành, hào nước và vùng đầm lầy xung quanh kết hợp với nhau thành một hệ thống phòng thủ khó tiếp cận.

Bourtange được xây dựng không phải để trở thành một thành phố lớn, mà giống như một chiếc khóa quân sự đặt đúng vào tuyến đường quan trọng.

Chính vai trò đặc biệt ấy đã tạo nên hình dáng ngôi sao mà du khách nhìn thấy ngày nay.

Vì sao pháo đài lại có hình ngôi sao?

Hình ngôi sao của Bourtange không được tạo ra chỉ để gây ấn tượng khi nhìn từ trên cao.

Đó là kết quả của một giai đoạn phát triển trong kiến trúc quân sự châu Âu, khi các loại pháo ngày càng trở nên mạnh hơn và những bức tường thành kiểu cũ không còn đủ khả năng bảo vệ thành phố.

Những tòa thành truyền thống thường có tường thẳng và tháp cao. Tuy nhiên, các bức tường cao dễ trở thành mục tiêu của pháo binh. Đồng thời, những góc khuất sát chân tường có thể tạo điều kiện cho quân tấn công tiếp cận mà không bị quan sát đầy đủ.

Với pháo đài hình ngôi sao, các mũi thành nhô ra giúp binh lính quan sát và bảo vệ lẫn nhau từ nhiều hướng. Khi đối phương tiến gần một đoạn tường, họ có thể bị tấn công từ các vị trí nằm ở hai bên.

Những góc nhọn cũng làm giảm các điểm mù và mở rộng phạm vi phòng thủ.

Bao quanh thành là những hào nước rộng. Đất đào từ hào có thể được sử dụng để đắp nên các bức tường thành, tạo ra cấu trúc có khả năng hấp thụ tác động của đạn pháo tốt hơn tường đá cao.

Nhìn từ trên không, tất cả tạo thành một hình ngôi sao cân đối. Nhưng khi đứng dưới mặt đất, du khách chỉ thấy những bờ thành xanh, lối đi uốn quanh và hào nước nối tiếp nhau.

Đó là lý do vẻ đẹp hoàn chỉnh của Bourtange chỉ thực sự hiện ra khi được quan sát từ trên cao.

Một pháo đài chưa từng bị chiếm giữ

Bourtange thường được giới thiệu là một pháo đài chưa từng bị quân địch chiếm giữ trong chiến đấu.

Lợi thế của nơi đây không chỉ đến từ tường thành và vũ khí mà còn nhờ địa hình đầm lầy bao quanh. Quân tấn công khó đưa lực lượng, ngựa và trang thiết bị nặng vượt qua vùng đất ngập nước để tiếp cận pháo đài.

Một trong những câu chuyện nổi tiếng gắn với Bourtange xảy ra vào thế kỷ XVII, khi Giám mục Münster tìm cách chiếm giữ pháo đài.

Theo câu chuyện được lưu truyền, phía tấn công từng đưa ra một khoản tiền rất lớn để thuyết phục chỉ huy Bourtange đầu hàng. Tuy nhiên, đề nghị này đã bị từ chối.

Cuộc tấn công cuối cùng không thể khuất phục pháo đài.

Những câu chuyện như vậy góp phần tạo nên danh tiếng của Bourtange như một công trình phòng thủ kiên cố giữa vùng đầm lầy Groningen.

Từ năm 1593 đến năm 1851, Bourtange giữ vai trò là một pháo đài quân sự. Khi tầm quan trọng chiến lược giảm dần, pháo đài chính thức bị giải thể và chuyển thành một ngôi làng nông nghiệp.

Từ pháo đài bị lãng quên đến bảo tàng sống

Sau khi mất chức năng quân sự, nhiều hạng mục của Bourtange dần biến mất hoặc thay đổi. Các hào nước bị thu hẹp, tường thành xuống cấp và không gian bên trong chuyển sang phục vụ đời sống dân sự.

Đến giữa thế kỷ XX, Bourtange không còn giữ được đầy đủ hình dáng của pháo đài xưa.

Trong những năm 1960, chính quyền địa phương quyết định phục dựng Bourtange dựa trên các bản đồ, bản vẽ và tư liệu lịch sử. Công việc được thực hiện trong nhiều giai đoạn, từ năm 1967 đến năm 1992.

Các hào nước được đào lại, tường thành được đắp lên, doanh trại và nhiều công trình lịch sử được tái tạo. Mục tiêu là đưa pháo đài trở về diện mạo gần giống thời kỳ năm 1742, khi hệ thống phòng thủ đạt quy mô hoàn chỉnh nhất.

Điểm đáng chú ý là Bourtange không trở thành một phim trường vô hồn sau khi được phục dựng. Đây vẫn là một ngôi làng có cư dân sinh sống.

Bên trong những căn nhà mang dáng vẻ cổ kính vẫn có cuộc sống thường nhật. Một số công trình trở thành bảo tàng, cửa hàng, nhà hàng, quán cà phê hoặc nơi lưu trú.

Vì vậy, Bourtange thường được ví như một bảo tàng sống: quá khứ được tái hiện nhưng vẫn tồn tại song song với cuộc sống hiện tại.

Bước qua cổng thành là bước vào năm 1742

Hành trình khám phá Bourtange thường bắt đầu từ khu vực bên ngoài pháo đài. Sau khi gửi xe, du khách đi bộ qua con đường và những cây cầu bắc qua hào nước để tiến vào bên trong.

Càng đến gần cổng thành, không gian hiện đại càng lùi lại phía sau.

Qua khỏi cánh cổng, những con đường lát đá, nhà gạch mái đỏ, biển hiệu cổ và các công trình quân sự lần lượt xuất hiện.

Trung tâm của Bourtange là quảng trường nhỏ với những hàng cây và các ngôi nhà bố trí xung quanh. Đây từng là nơi diễn ra nhiều hoạt động quan trọng của cộng đồng sống trong pháo đài.

Ngày nay, quảng trường trở thành khu vực được du khách yêu thích bởi không khí yên bình và vẻ đẹp cổ điển. Bạn có thể ngồi lại uống cà phê, dùng bữa hoặc chỉ đơn giản quan sát nhịp sống chậm rãi của ngôi làng.

Từ quảng trường, những con đường nhỏ tỏa ra nhiều hướng và dẫn tới nhà thờ, cối xay gió, doanh trại, kho thuốc súng, nhà của chỉ huy cùng các khu trưng bày.

Không gian bên trong Bourtange không quá lớn. Tuy nhiên, nếu muốn xem kỹ các bảo tàng và đi bộ quanh tường thành, bạn vẫn nên dành ít nhất nửa ngày.

Đi bộ trên những bức tường thành phủ cỏ

Một trong những trải nghiệm thú vị nhất tại Bourtange là đi bộ trên hệ thống tường thành.

Khác với những bức tường đá cao thường thấy ở các thành cổ, tường thành Bourtange chủ yếu được tạo nên bằng đất và phủ cỏ xanh. Các lối đi chạy dọc theo những mũi thành, cho phép du khách quan sát hào nước, cầu gỗ và vùng đồng quê xung quanh.

Từ đây, bạn có thể hiểu rõ hơn cách pháo đài được tổ chức.

Các mũi thành nhô ra tạo thành nhiều góc phòng thủ. Hào nước nằm sát bên dưới, trong khi những lớp công sự phía ngoài khiến đường tiếp cận trở nên phức tạp.

Ngày nay, tất cả trông rất yên bình. Mặt nước phẳng lặng phản chiếu cây cối, những con vịt bơi giữa kênh và cỏ phủ xanh các bờ thành.

Thật khó tưởng tượng nơi đẹp như một công viên này từng được thiết kế cho chiến tranh.

Sự đối lập giữa chức năng quân sự trong quá khứ và vẻ thanh bình hiện tại chính là một trong những điều khiến Bourtange trở nên đặc biệt.

Những bảo tàng nhỏ bên trong pháo đài

Bourtange có nhiều bảo tàng và không gian trưng bày giúp du khách hiểu rõ hơn về lịch sử của pháo đài.

Tại khu doanh trại, bạn có thể tìm hiểu cuộc sống của những người lính từng đóng quân ở đây: họ ăn gì, ngủ ở đâu, sử dụng vũ khí như thế nào và phải đối mặt với những khó khăn gì trong điều kiện đầm lầy.

Ngôi nhà của chỉ huy tái hiện không gian sinh hoạt của người đứng đầu lực lượng phòng thủ. Một số chi tiết kiến trúc và vật dụng giúp người xem hình dung sự khác biệt giữa đời sống của sĩ quan với binh lính bình thường.

Khu nhà thuốc súng giới thiệu cách lưu trữ vật liệu quân sự, trong khi bảo tàng Terra Mora tập trung vào mối quan hệ giữa pháo đài và vùng đầm lầy xung quanh.

Bourtange còn có một giáo đường Do Thái, phản ánh một phần lịch sử của cộng đồng từng sinh sống tại đây.

Mỗi bảo tàng không quá lớn, nhưng khi kết hợp lại, chúng kể nên câu chuyện tương đối đầy đủ về một cộng đồng nhỏ tồn tại bên trong công trình quân sự biệt lập.

Bourtange đẹp nhất khi nhìn từ trên cao

Đi bộ bên trong pháo đài giúp du khách cảm nhận không gian lịch sử, nhưng góc nhìn từ trên cao mới cho thấy trọn vẹn vẻ đẹp hình học của Bourtange.

Từ trên không, các mũi thành xòe ra cân đối như những cánh của một ngôi sao. Những hào nước tối màu tạo thành đường viền rõ nét, bao quanh các lớp tường thành xanh.

Ở chính giữa là cụm nhà mái đỏ và quảng trường nhỏ. Bên ngoài là đồng ruộng, cây xanh cùng những con đường thẳng kéo dài qua vùng nông thôn.

Vào mùa thu, khi cây cối chuyển sang màu vàng và cam, Bourtange càng trở nên nổi bật. Màu xanh của thành lũy, màu sẫm của hào nước, mái ngói đỏ và sắc thu của rừng cây kết hợp thành một khung cảnh gần như không có thật.

Đây là một trong những địa điểm chứng minh rằng có những công trình chỉ có thể được hiểu đầy đủ khi nhìn từ trên trời.

Ở dưới mặt đất, Bourtange là một ngôi làng cổ quyến rũ.

Từ trên cao, nó là một tuyệt tác quy hoạch quân sự.

Nên đến Bourtange vào mùa nào?

Mỗi mùa đem đến cho Bourtange một vẻ đẹp khác nhau.

Mùa xuân có cây cối xanh non, thời tiết mát mẻ và cảnh quan tươi sáng. Đây là thời điểm phù hợp để đi bộ quanh thành và khám phá vùng nông thôn Groningen.

Mùa hè thường có ngày dài hơn, thuận tiện cho việc tham quan và chụp ảnh. Các hoạt động biểu diễn lịch sử cũng thường được tổ chức nhiều hơn trong mùa du lịch.

Mùa thu là thời điểm Bourtange có màu sắc ấn tượng nhất. Những hàng cây xung quanh chuyển vàng, cam và đỏ, tạo nên sự tương phản đẹp với hào nước cùng các bức tường thành phủ cỏ.

Mùa đông mang lại không khí tĩnh lặng. Nếu gặp tuyết, ngôi làng và pháo đài hình ngôi sao sẽ có vẻ đẹp giống như một khung cảnh cổ tích. Tuy nhiên, một số bảo tàng và dịch vụ có thể hạn chế hoạt động trong mùa thấp điểm.

Nếu muốn tham quan bảo tàng hoặc tham dự các sự kiện đặc biệt, bạn nên kiểm tra lịch mở cửa trên trang chính thức trước khi khởi hành.

Những điều cần lưu ý khi tham quan

Bourtange là một làng lịch sử có người dân sinh sống, vì vậy du khách nên tôn trọng không gian riêng tư và không tự ý đi vào nhà ở.

Một số kinh nghiệm hữu ích:

• Nên mang giày thoải mái vì phần lớn hành trình được thực hiện bằng cách đi bộ.
• Dành khoảng nửa ngày nếu chỉ tham quan làng và tường thành; dành cả ngày nếu muốn xem kỹ các bảo tàng.
• Kiểm tra giờ mở cửa vì lịch hoạt động của bảo tàng thay đổi theo mùa.
• Mang áo khoác chống gió hoặc áo mưa nhẹ vì thời tiết Hà Lan có thể thay đổi nhanh.
• Không sử dụng thiết bị bay không người lái nếu chưa tìm hiểu quy định và được cấp phép phù hợp.
• Nếu đi vào cuối tuần có sự kiện, nên đến sớm để tránh đông người.

Ngôi làng có thể được tham quan quanh năm, nhưng các bảo tàng và trung tâm thông tin có lịch hoạt động riêng. Bãi đỗ xe dành cho khách tham quan nằm bên ngoài pháo đài, giúp không gian bên trong giữ được vẻ yên tĩnh.

Bourtange có đáng để ghé thăm không?

Bourtange rất đáng để đưa vào hành trình nếu bạn yêu thích lịch sử, kiến trúc, những ngôi làng cổ hoặc đang tìm một điểm đến khác biệt tại Hà Lan.

Nơi đây không náo nhiệt như Amsterdam, không rực rỡ như những cánh đồng tulip và cũng không có các công trình nổi tiếng xuất hiện trong mọi cuốn cẩm nang du lịch.

Sức hút của Bourtange đến từ sự hoàn chỉnh của một không gian nhỏ.

Tường thành, hào nước, cầu gỗ, nhà cổ, cối xay gió và quảng trường đều kết nối với nhau trong một cấu trúc chặt chẽ. Mọi chi tiết đều góp phần tái hiện hình ảnh pháo đài vào thời kỳ phát triển nhất.

Bạn có thể đến đây để tìm hiểu kỹ thuật phòng thủ của châu Âu, khám phá đời sống của những người lính hoặc đơn giản chỉ muốn đi bộ trong một ngôi làng đẹp và yên bình.

Dù tiếp cận theo cách nào, khoảnh khắc nhìn thấy toàn bộ Bourtange từ trên cao vẫn là điều gây ấn tượng mạnh nhất.

Giữa đồng quê bằng phẳng, một ngôi sao xanh khổng lồ hiện ra, được bao quanh bởi nhiều lớp hào nước và kênh đào.

Ở trung tâm ngôi sao ấy không còn binh lính hay tiếng súng, mà là một ngôi làng nhỏ vẫn tiếp tục sống cùng lịch sử.

Có những công trình được xây dựng để trở nên đẹp mắt.

Bourtange thì khác. Vẻ đẹp của nó được sinh ra từ chính chức năng phòng thủ, từ sự tính toán chính xác và khả năng tận dụng địa hình đầm lầy của những người sống cách chúng ta hàng trăm năm.

Ngày nay, khi chiến tranh đã lùi xa, pháo đài bất khả xâm phạm năm nào trở thành một trong những ngôi làng độc đáo nhất Hà Lan.